Naar homepagina CLB, Centra voor leerlingenbegeleiding

Handelingsgericht werken

Handelingsgericht werken (HGW) & handelingsgerichte diagnostiek (HGD)

Handelingsgericht werken (HGW) is een systematische werkwijze om (onderwijs)(leer)problemen aan te pakken. Als CLB analyseren we het probleem en proberen we het te verklaren. We willen een advies geven dat gericht is op een oplossing. HGW kent vijf fasen en zes uitgangspunten:

Fasen

De handelingsgerichte diagnostiek (HGD) verloopt systematisch volgens vijf fasen: intake, strategie, onderzoek, indicering en advisering. Niet voor ieder aangemeld kind zijn alle fasen van toepassing. HGD is een cyclisch proces, soms moet een bepaalde fase opnieuw doorlopen worden.

Uitgangspunten

1.Onderwijsbehoeften van leerlingen en ondersteuningsbehoeften van leerkrachten staan centraal
Onderwijsbehoeften formuleer je door aan te geven wat een leerling nodig heeft om een bepaald doel te bereiken. Welke benadering, aanpak en instructie heeft dit kind nodig? Afstemming van het onderwijsaanbod op de onderwijsbehoeften van een leerling is cruciaal: wegnemen van factoren die een probleem in stand houden en versterken van positieve aspecten en het zoeken naar een aanpak die werkt.
Ook leerkrachten kunnen hun ondersteuningsbehoefte aangeven. We gaan dan na wat deze leerkracht nodig heeft om dit kind of deze groep de aanpak te bieden die het/zij nodig heeft? Deze ondersteuningsbehoeften betreffen zaken als pedagogische aanpak, instructie, feedback en klassenmanagement.

2.HGD hanteert een transactioneel referentiekader
Zowel in opvoedingssituaties als in onderwijsleersituaties zijn er transactionele interacties. Kinderen ontlokken reacties aan hun omgeving en beïnvloeden deze. Maar ze beïnvloeden ook zichzelf weer via de omgevingsreacties die ze oproepen. Ook de verschillende omgevingen (o.a. school, gezin) beïnvloeden elkaar. De diagnosticus zal zich in alle fasen van HGD moeten richten op deze wisselwerkingen. Waarom heeft DIT kind uit DIT gezin in DEZE school met DEZE leraar en medeleerlingen problemen en hoe kunnen we deze het beste oplossen? Naast kind-gebonden factoren analyseert de diagnosticus dus ook de onderwijsleer- en opvoedingssituatie. Afstemming tussen de pedagogisch-didactische behoeften van een leerling en het onderwijsaanbod is cruciaal.

3. De leerkracht doet ertoe
De leerkrachten leveren een cruciale bijdrage aan een positieve ontwikkeling van leerlingen op het gebied van leren, werkhouding en sociaal-emotioneel functioneren. Dit geldt zowel voor het omgaan met de diversiteit in de klassengroep (bv. preventie en differentiatie) als voor het omgaan met meer specifieke behoeften van leerlingen. Binnen de school is de leerkracht de belangrijkste factor die invloed heeft op de leerlingen.

4. HGD besteedt aandacht aan positieve kenmerken
Bij een kind, in een onderwijsleersituatie, in een opvoedingssituatie en in de sociale omgeving zijn er positieve kenmerken en protectieve factoren aanwezig. Positieve kenmerken betreffen gedrag of situaties waarvan de diagnost meent dat ze bijdragen tot een positieve ontwikkeling van het kind. Van protectieve factoren is empirisch aangetoond dat ze een kind beschermen tegen de negatieve invloed van risicofactoren. Aandacht voor het positieve is op verschillende manieren waardevol: het kan de sfeer in gesprekken ten goede komen, het zegt iets over de ernst van de problemen of het zegt soms hoe waarschijnlijk een bepaalde hypothese is. Het is soms eerder haalbaar om protectieve factoren te versterken dan om de risicofactoren te verminderen!

5. HGD acht samenwerken met school, ouders en kind cruciaal
School en ouders participeren actief in het diagnostisch traject. Een sterke samenwerkingsrelatie zowel met school als met de ouders en het kind is cruciaal. We houden rekening met de normen en de waarden van de cliënt. We leggen uit hoe we zullen werken, maken duidelijke afspraken en vragen om instemming. We gaan ook na of de cliënt de uitleg begrijpt. Leerkrachten zien we als mede-onderzoekers, als onderwijsprofessionals. Ouders zien we als ervaringsdeskundigen. Ook de kijk van het kind zelf op het probleem en het advies is belangrijk. De wijze waarop het kind de situatie en zichzelf waarneemt en interpreteert, bepaalt immers voor een groot deel zijn gedrag.

6. HGD is gericht op advisering
Diagnostisch onderzoek moet leiden tot een advies dat bruikbaar is voor de cliënt. De diagnose is geen doel op zich, maar een middel om verantwoord te kunnen adviseren. Bij elke onderzoeksvraag gaan we na: voor welke beslissing is deze informatie noodzakelijk? Naast een verantwoorde diagnostiek moeten we ook ons advies afstemmen op de cliënt. Kunnen de school, de leerling of de ouders aan de slag met dit advies? Is het advies aangepast aan DIT kind, DEZE ouders of DEZE school?

7. De werkwijze is systematisch en transparant
We hanteren een stap-voor-stapwerkwijze en doen dat transparant. Aan de hand van formulieren kunnen we systematisch werken. We verzamelen gegevens met behulp van toetsen, vragenlijsten of via observaties en gesprekken. We doen dit enkel als het bijdraagt tot het begrijpen van het kind en de aanpak die het nodig heeft.

Werken volgens de principes van handelingsgerichte diagnostiek vergt tijd en inspanning! Komen tot een oplossingsgericht advies of een aanvaarde beslissing verloopt niet altijd even vlot. Dit kan voor ergernis en frustratie zorgen bij al wie bij een bepaald kind of situatie betrokken is. Wij vragen hiervoor jullie volle begrip en medewerking.